24 feb, 2015

AMANTE ESPOSO


As relacións matrimoniais, ou en xeral as relacións de parella, poden ser complicadas. Non imos falar desas cotidianeidades senón da unión a través da arte, ou da non tan arte, con dous exemplos opostos que me xurdiron a partir da película de Tim Burton, Big Eyes, na que revisa o caso real do matrimonio formado por Margaret e Walter Keane. 


¿Cal é o asunto?. En realidade unha suplantación artística que oculta o sometemento de Margaret ó seu marido.
Nos anos 60 en California, un pintor fíxose moi popular -ver referencia na película O dormilón de Woody Allen: ¡O é un verdadeiro keane!- pese a non ser tan recoñecido polos críticos que tachaban o seu estilo de kitsch
Pintaba figuras, especialmente nenos, de grandes ollos, cun pouso de melancolía e tristura en entornas sombrías ou baleiros. Os compradores pagaban miles de dólares polos seus lenzos, ata 50.000 por obras de pequeno formato, asinados tan só co seu apelido: Keane. Ademais de admirado pintor, era un verdadeiro as do marketing, o que permitiu que el e  a súa esposa Margaret levasen unha vida de alto nivel.

 

Pero detrás destes éxitos había un drama. O verdadeiro artista, o autor, era ela, Margaret, a quen convencera de que obras asinadas por mulleres non terían saída no mercado da arte. Deste xeito, oculta de todo o mundo, Margaret pintaba de seguido, ata 16 horas ó día, pechada nunha habitación. Era un xeito de escravitude, de vampirización, e de sometemento psicolóxico exercido cruelmente.
Todo acabaría cando Margeret se atreveu a pedir o divorcio e no 1970, pese ás ameazas, a facer pública a verdade. As tensións non remataron ata que ela o demandou por difamación, demostrando no xuízo as mentiras de Walter. Houbo de pintar unha obra diante do tribunal para demostrar que era ela a artista; o impostor, tamén obrigado a pintar, foi incapaz de facelo alegando unha lesión no ombreiro.




Unha situación ben distinta é a do periodista estadounidense Paul Jordan-Smith. Cando uns bodegóns pintados pola súa muller foron duramente criticados por seguiren modos anticuados, ideou un modo de poñer en evidencia tales valoracións.
No 1924 colleu os pinceis e, en menos de 20 minutos, pintou o seu primeiro lenzo , deulle un título -Exaltación- e engadiu unha significación: representar a liberación da muller.


O resultado é o que ves, para moitos o cadro máis feo do mundo. Unha muller aborixe dalgunha illa do Pacífico, brandindo na súa man esquerda unha estrela de mar, que máis ben semella un plátano, non se pode dicir que a estrela lle saíra moi ben.
Para dar credibilidade inventou un autor e o seu curriculum: o ruso Pavel Jerdanowitch, fundador dun novo movemento denominado Desombracionismo, en alusión á ausencia de sombras -en realidade porque non sabía como tratalas-.
A continuación moveu fíos e contactos para presentar a Jerdanowitch como un gran descubrimento e introducir a obra mo mercado. Sorprendentemente tivo éxito, a obra foi exposta na galería do Waldorf Astoria, e os críticos loubaron a nova vangarda o o xenio do seu creador no que se mesturaba Gauguin, arte pop e arte negra.         
¿Como é posible?. Hai que ter en conta que nestes félices 20 coincidían dunha banda a multiplicidade das vangardas e o desexo dos novos ricos, descoñecedores da arte, de investir e de facerse con obras para as súas luxosas vivendas. Os galeristas e marchantes non daban abastecido o mercado, era un terreo aboado para os especuladores. 
Agora todos os galeristas querían mercar obra do gran artista ruso. Jordan-Smith -
Jerdanowitch- pintou máis lenzos: Aspiración (abaixo), Iluminación, Adoración, Capitulación, ... Un total de sete obras recibiron o aplauso.



As obras acabaron aparecendo en prestixiosas revistas de arte e no Libro de ouro da arte moderna.
Como o asunto desmadraaase e decidiu poñerlle fin no 1927 publicando nos Angeles Times a verdade. Aínda houbo algún crítico reticente a recoñecer o engano e a admitir o ridículo ó que foron sometidos, un sostivo:
É evidente que Paul Jordan-Smith triunfou no seu engano porque ten talento e certas dotes artísticas. Pero é demasiado ignorante para comprendelas.
        
En fin, saca ti as conclusións que consideres destas dúas verdadeiras historias. 




30 nov, 2014

COCIÑ-ARTE


Faustino Cordón asentaba a importancia da cociña no seu libro Cocinar hizo al hombre, de xeito que a transformación dunha materia prima comestible nun produto moito máis elaborado, fixo dun ser preeiro a un home gourmet cada vez mais refinado. Comer deixa de ser a resposta a unha mera necesidade para acadar un sentido estético que supera o obxectivo inicial.
Non entramos no debate se a cociña é arte ou non, se o cociñeiro é un artista (para Gombrich non hai arte, só hai artistas), sen embargo vemos que existe unha conexión entre o que tradicionalmente entendemos coma arte e a labor culinaria.
Na Historia da arte están presentes, e con ben variados tratamentos e finalidades, os distintos momentos da proceso gastronómico: as materias primas en bodegóns e natureza mortas; os traballos preparatorios dos carniceiros, dos agricultores ou dos pescadores; a elaboración culinaria, normalmente da muller na cociña; o feito de comer -como celebración, necesidade, alimento espiritual; en grupo, en familia, en soidade; no interior ou no exterior-; os utensilios da cociña,.... Vexamos unha mínima mostra incluíndo a fotografía (pasa o rato para agrandar).


E tamén produtos alimentacios formaban parte da composición dos pigmentos: ovo, aceite, mel. As receitas para a súa elaboración seméllanse ás recitas de cociña.
Pero hai unha tendencia artística denominada Eat Art, na que os alimentos e a nutrición mudan en obxecto artístico cargado de simbolismo.
Daniel Spoerri, un artista plástico de vangarda de orixe romanesa, clasificado dentro do movemento Nouveau Realisme francés e conectado a Fluxus, é considerado o pai deste movemento do Eat Art.
Spoerri practica unha técnica de ensamblaxe de obxectos de cociña, ou o que queda despois de comer, suxeitos a un soporte no que denomina tableaux pièges -cadros trampa- que simulan unha mesa vista desde arriba pero colocada verticalmente.



Neste mesmo marco pero dando un paso adiante, en verdadeiras performances, estarían as creacións comestibles de Sonja Alhäuser, Dorothée Selz ou a colaboración entre Damien Hirst e o cociñeiro  Blumenthal (un ascensor revestido de galletas).

Tampouco esquezamos que o alimento foi empregado por algúns artistas como unha transgresión provocadora e irreverente: Manzoni e a Merde d'artiste, a Full-up -lata de sardiñas chea de lixo- de Armand, a obra de arte de Spoerri, o conceptualismo de Jana Sterbak e Sarah Lucas, a descontextualización inquietante de Mona Hatoum ou a lúdica de Richard Hamilton, a viaxe gastronómica das fotografías de Hannah Collins, os time-lapse de Sam Tylor-Wood (mira este a partir dunha natureza morta de Caravaggio), o dadaísmo de Fischli and Weiss -os  embutidos de Na tenda de alfombras-, as explosións de Ori Gersht (explosión dunha granada a partir dunha natureza morta de Sánchez Cotán), as Love Letter de Wim Delvoye escritas con pel de pataca, Vik Munik e o seu Pollock con sirope de chocolate, Mr Kern que mestura os pigmentos con paté, as tostadas queimadas de Lennie Payne,.... Vemos estas obras nas imaxes que seguen (pasa o rato para agrandar)



No campo da fotografía, unha especialidade é a do fotógrafo gastronómico. Son eles os que logran que o prato pareza aínda máis apetitoso, amosan a beleza dos ingredientes ou compoñen paisaxes coas materias primas (imaxes por tsta orde: Sergio Coimbra, Francesc Guillamet, Carl Warner).




Neste emprego de materiais comestibles para compoñer imaxes, non podemos esquecer o precursor: o italiano Arcimboldo e os seus orixinais retratos, reais ou imaxinarios, fusionando verduras, flores, animais, froitas e obxectos. Estes bodegóns-retratos -teste composte- realizados no XVI foron admirados polos seus contemporáneos tanto polo enxeño que amosaban como pola minuciosidade do tratamento. Pero logo caeron no esquecemento ata ser postos en valor no século XX, particularmente polos surrealistas e dadaístas.
Verán
Aire
Rodolfo II
Flora

Amante da cociña foi Leonardo da Vinci, posiblemente pola influencia do marido da súa nai que era reposteiro.Cando se estableceu en Florencia para comezar a súa aprendizaxe artística no taller de Verrocchio, traballou nunha taberna a carón do Ponte Vecchio a fin de completar os seus escasos ingresos. Foi alí onde practicou  a cociña, con pouco éxito entre os clientes xa que en lugar de grandes pedazos de carne, os pratos contiñan diminutas porcións. 
Cando a taberna ardeu, abriu unha casa de comidas con Botticelli, Le tre rana di Sandro e Leonardo, que houbo de pechar pola falta de clientela. Sen embargo, xa en Milán, o encargo de Ludovico Sforza da organización de festas e banquetes, abriulle novas portas á creatividade.
Se este amor pola cociña foi verdadeiro, non o é o recollido no falso Códice Romanoff, un divertimento ideado para o día dos Santos Inocentes, 1 de abril no ámbito anglosaxón, ideado por dous historiadores británicos no 1987. O libro segue a venda con gran éxito.
Espremedor do falso Códice. Realmente un deseño de máquinas voadoras de Leonardo 
O libro en edición española
Dise que posiblemente el fose vexetariano. Nin sequera na Última Cea respectou a tradición, no lugar de cordeiro vemos unhas exquisitas anguías con anacos de laranxa e granadas.

En fin ¡canta sorte tivemos que non tivera na cociña o éxito que tanto buscou!
polifacético Dalí gustaba da gastronomía, segundo parece ós 6 anos quería ser cociñeiro, e do emprego de alimentos descontextualizados -ovos, carne, queixo, pan, peixe- nas súas obras (Gala con costelas de cordeiro en equilibrio sobre o ombreiro, Neno xeopolítico ..., Pan francés con dous ovos fritos, Ovos fritos ó prato, sen plato, Autorretrato brando con bacon frito).
Dalí dicía: Cociñar e pintar son artes afíns. Cando cociño, engado un pouco disto e un pouco daquilo. É como se mesturase cores. 
Establecía unha asociación de ideas entre guisar, comer e amar, o que entrañaba un significado erótico da gastronomía e en ocasións un significado relixioso. De feito cando publica no 1973 un libro de cociña, o seu título, As cenas de Gala, está dedicada á súa musa de quen dixo gustaríame empequenecela e tragala como unha oliva . Os 12 capítulos -un deles dedicado ós afrodisíacos baixo o nome de je mange Gala- inclúen 136 receitas, moitas ilustradas polo artista  (mirar abaixo) e algunhas elaboradas por grandes chefs da cociña francesa do momento, con nomes ben sonoros: Congro do sol nacente, Casanova cóctel, Ovo centenario.

Roland Topor, que pertenceu ó grupo Pánico, mutou o significado da gastronomía baixo dunha premisa: o home é o mellor alimento para o home. No seu libro de receitas ilustradas Cociña caníbal, prologado por Fernando Arrabal, propón macabros pratos, non exentos de humor, como: Misioneiro picado con pan rallado, Financeiro ó forno, Puré de cabeza de xefe, Miope gratinado, Home en sal gorda, Gardabosques ó viño de Madeira, ... 
-....... Unha receita simple
y
y........... El gilipollasy
y
y........El gilipollas se sirve con un poco de
.......... aceite y chorrito de vinagre y
y

y
y

E agora imos á cociña actual. As novas técnicas culinarias de vangarda da coñecida como cociña de autor, creativa, nova, molecular,... súmanse coa creatividade dos cociñeiros e o seu afán innovador nas receitas e na presentación dos pratos, un soporte a modo de lenzo onde se sitúan os produtos de xeito que estimulen a vista, teñan un valor estético e produzan emocións.
El Bulli
Vexamos algúns paralelismos de pratos que na súa elaboración ou presentación recordan estilos, técnicas, modos ou temas evocan á arte, desde as paisaxes, pasando polas pinceladas, os puntos, ata as combinacións cromáticas e as composicións, as descontextualizacións, sen esquecer os pratos nos que o comensal recibe a comida. 
A maioría destas composicións gastronómica tenden á planitude por iso a súa semellanza coa pintura, pero parece ser que agora os empratados buscan a terceira dimensión para tentar un efecto mais escultórico.

Aire de cenorias e tamarindo. El Bulli
Constable, Nubes
Ferrán Adriá, Tortilla deconstruída
Frank Gehry, Museo Guggenheim de Bilbao. Deconstructivismo
Olas de plancton. Ángel León
Kanagawa, A gran ola
Ferrán Adriá, Esferificación de aceitunas
Jeff Koons, Gazing Ball
Gastrogenómica. Mario Sandoval
Monet, Lilas
El Bulli
Robert Smithson, Spiral Jetty
Subijana, Xardín mariño
Xardín zen
Jordi Roca, Cromatismo laranxa
Rotkho, Orange and yellow
Malevich, Composiciòn suprematista
Pedras de parmesano. Quique Dacosta
Richard Long, Red Slate Circle
Franz Kline, Sen título
Ramón Freixa, Cebiche de atún
Joan Miró
Diverxo
Sam Francis
Quique Dacosta, Litchis
Manzoni, Achrome 1
La Alquería, Parrillada de verduras
Donald Judd, Sen título
Joël Robuchom Langostino en papillot

Christo, Empaquetado en Suiza


E temos a inspiración directa, mira
Ruscalleda. Piet Mondrian

Quique Dacosta, Ostra Guggemhein
Ferrán Adriá, Salmonetes Gaudí
Ruscalleda, Tartar de langostinos (segundo obra de Riera i Aragó)
Quique Dacosta, Salmonetes Mark Rotko
Quique Dacosta, Ópera de Calatrava
Torreblanca, Arquitectura de azucre

Un caso particular de inspiración na arte é o de Caitlin Freeman que leva a cafetería do Museo de Arte Moderno de San Francisco. A súa repostería, un total de 100 receitas de momento, está inspirada en obras dos grandes da plástica moderna e contemporánea coas que conta o Museo. Verdadeiramente son magníficos e semellan ben apetitosos.


En vídeo: The Making of Mondrian Cake
Xeados, John Zurier








Richard Diebenkorn
Pollock
Rothko
Modigliani
Galletas, Barnett Newman
Tamén desde o mundo da arte as performances (definición), co espectáculo da presentación dos pratos, pasaron á mesa

Piña pomposa. Arzak (mellor ver o espectáculo en vídeo)
Froitas e xeado. El Serbal

Restaurante Calima, Alloblanco (o nitróxeno líquido sae polos furados da cuberta transparente)
Restaurante Sambal, Chocolate afumado
Club Allard, Chocolates con nitróxeno líquido

E por suposto os trampantollos (aquí tes a definición). Neste caso o nome do prato responde o que vemos pero en realidade estamos diante dunha simulación deses alimentos que veñen de ser substituídos por outros que os imitan. O cociñeiro está a nos enganar provocando un choque entre a información que nos facilita a vista e o sabor que obtemos cando catamos.


Dani García, Tomate
Viaxe a A Habana. Celler de Cam Roca
Ovo poché (sen nada de ovo). Diego Guerrero

Falso ovo frito. Etxanove
Embutidos mariños. Ángel León
Pedras comestibles. Mugaritz
Xabón La Antoñita
Puntillas de calamares, Ángel León

El Bohío, Flan
Club Allard, Peixeira
Ramón Freixa, Pedra e papel



¿Está esta cociña ó alcance de todos?. Seguramente que non, o que a convirte nunha cociña elitista na que comer é algo mais que alimentarse.





¡Esquecía! os bodegóns multiplicáronse na actualidade, ¿cantas imaxes non recibimos por WhatsApp dos platos que comen ou veñen de facer os nosos amigos ou cantos encontramos en Instagram?

Podemos quedar escoitando esta composición sinfónica de Bruno Montovani Le Livre des Illusions,homenaxe a Ferrán Adriá. No 2007 visitou o Bulli para degustar os 35 pratos do menú degustación, as sensacións gastrónomicas quedan plasmadas nesta composición tamén de 35 movementos.







  © Blogger template 'Solitude' by Ourblogtemplates.com 2008

Subir